• DOLAR
    7,7945
  • EURO
    9,1189
  • ALTIN
    472,41
  • BIST
    1,1692
İsmail Şen
İsmail  Şen
info4@basingazetesi.net
Özgürlüğe Mahkum Olmak – II
  • 0
  • 27 Haziran 2020 Cumartesi
  • +
  • -

Özgürlük insanın kendi iradesinden sorumlu olması anlamına gelir. Semavi dinlerin kıssalarında da insanın kendi iradesinden sorumluluğu Âdem’in itaatsizliği neticesiyle başlar. Âdem ile Havva, itaatsizlik eylemini gerçekleştirmeden evvel kendi çıplaklığının bile farkındalığını kazanamamıştır.

Erich Fromm’un “İnsan olmak Üzerine” adlı yapıtında “Batılı insanın gelişim aşamalarında kehanet Mesihçiliği” alt başlığında akımın şu görüşünü aktarmaktadır; “İnsan, cennette doğayla birdi ama tıpkı hayvanlar gibi ben bilincinden yoksundu. Tanrı’nın buyruğuna uymamakla ya da diyebiliriz ki hayır deme yeteneğiyle, insan kendi beninin ayırtına varır ve özgürlüğe ilk adımlarını atar.”1

Bu durumda itaatin olduğu yerde insanın özgürlüğünden söz edemeyiz. İranlı düşünür Ali Şeriati de Bakara Suresi 30. Ayeti örnek göstererek benzer bir yorumda bulunur;

Bir zamanlar Rabbin meleklere: Bakın ben yeryüzünde benim hükümlerimi uygulayacak bir halife, bir temsilci yaratacağım demişti de, melekler: “Biz seni övgüyle yücelterek takdis edip sana saygı gösterip dururken, orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek birisini mi yaratacaksın?” dediler. Ama Allah onlara: “Sizin bilmediğiniz çok şey var. Onları ben bilirim” dedi.

(Abdullah Parlıyan meali)

Bugünün medeniyetinin insanperestlik/Allahsız bir hümanizm üzerine kurulduğunu belirtir. Oysa İslam’ın vaat ettiği hümanizmin daha anlamlı olduğu kanaatindedir. Ali Şeriati’ye göre insan, İslami hümanizmde, anlamsızlık içerisinde, fırlatılmış ve terk edilmiş bir meczup halde değil; Allahın yeryüzündeki halifesi, akrabası, dünyanın iskânını sağlayan, ölümlü bir bedende tanrısal cevheri taşıyan bir canlıdır.

Şeriati, dualist bir varlık anlayışını vurgular. Toprak ve Tanrının cevherinin birleşimini; Tanrı, topraktan/balçıktan bir halife yaratır ona ruhundan üfler ve balçık çökelmenin, pisliğin, tembelliğin bir sembolüdür. Bu bakımdan insan iki boyutlu bir varlıktır; bir yönüyle çökelmeye, tembelliğe, uyuşukluğa meyyal; bir yönüyle de yükselmeye, yaratmaya muktedir, özgür bir varlıktır.2

Yine Bakara 30’da melekler “Biz seni övgüyle yücelterek takdis edip sana saygı gösterip dururken, orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek birisini mi yaratacaksın?” sorgulamasını yaparken acaba tam olarak neyi kast etmekteler? Geleceğe dair bir öngörü mü? Yoksa geçmişte yaşamış veyahut hala yaşamakta olan insanları mı işaret etmektedirler?

Kaldı ki insan, üç milyon yıl önce ortaya çıktı ve on iki bin yıl önce tarım devrimini başlattı ve dünyanın fethine başladı. Günümüzden yüz bin yıl öncesinde de dünyayı arşınlamaya başladı. İnsan, hayatının büyük bir çoğunluğunu avlanma korkusuyla geçiren avcı durumundaydı. Besin zincirinde ara bir halkaydı. Zincirinin tepesine çıkması çıplaklığının farkına varmasıyla gerçekleşti. Kim bilir belki de insanın cenneti ve kendini en fazla özgür hissettiği dönemi tarım devriminden önceki dönemiydi.3

Tarım insanların hayatını geri döndürülemez bir biçimde etkilerken ilk yazıda bahsettiğim gibi “İnsan, yarattığı anlamlar ve imgeler üzerine çatışmaya mahkûm bir varlık” haline geldi. Sistem karmaşıklaştıkça imgelerin ve simgelerin devreye girmesi kaçınılmaz oldu. Eskiden insanlar yaklaşık yüz kişilik kabileler halinde yaşarken, tarım devrimiyle birlikte on binlerce kişilik şehirler kurmak zorunda kaldı. Şehirler büyüdükçe, devletleştikçe insan kısıtlanmaya başladı.

O büyük şehirleri bir arada tutmanın yegâne yolu da ekonomik gereksinimlerin yanında dini birlik yoluydu. Ardından dini ekoller ve yönetim biçimleri farklılık göstermeye başladı, farklı birliklerin çatışması da kaçınılmaz hale geldi. Kültürel evrim tüm hızıyla devam ederken Şeriati’nin dediği gibi; günümüz toplumunu Tanrısız hümanizm şekillendiriyor ve insanın özgürlük arayışı da kültürel evrimle birlikte devam ediyor.

1-İnsan olmak Üzerine – Erich Fromm/Say Yayınları

2-insan – Ali Şeriati/ Fecr Yayınları

Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • ÇOK OKUNAN
  • YENİ
  • YORUM